Bo kultura to cuś takie
Zwykle piszę tu o gramatyce języka włoskiego, ale nie wolno nam przecież zapomnieć o słownictwie i nauce zwrotów, które są zwyczajnie nieodzowne. Jeśli higiena to dla niektórych mycie się dwa razy więcej niż potrzeba, kultury słowa i dobrych manier nigdy za wiele. Po polsku, włosku, chińsku i w każdym języku, którym chcecie władać.
-Dlaczego twoja żona ma takie zakrwawione usta?
– Wiesz, uczy się od roku włoskiego, ale jeszcze kaleczy język.
Kaleczenie form będzie się wam przytrafiać, liczy się najbardziej wasza motywacja, praca i chęć pozbycia się kalectwa językowego. Dobre wrażenie zrobi zatem zawsze uśmiech oraz kilka magicznych zwrotów, o których dziś mowa.
Buongiorno, buon pomeriggio, buona sera to miłe formy eleganckiego przywitania. Zamiast arrivederci możemy powiedzieć arrivederLa, jeśli żegnamy się z osobą, z którą nie jesteśmy na ty. To nie tak, że ciao i salve są złe, ale kultura to też umiejętność dobrania rejestru językowego do swojego interlokutora. Jeśli studentka w uczelnianej auli mówi do profesora „spoko”, zapomina wyraźnie, że pokolenie gimbazy też obowiązują dobre maniery. Na bazie wspomnianego przymiotnika BUONO tworzymy też cały szereg życzeń. Prosta zasada gramatyczna nakazuje skrócenie formy BUONO do BUON przed rzeczownikami męskimi, które wymagają zastosowania rodzajnika nieokreślonego UN.
Buon viaggio, buon lavoro, buon divertimento, buon Natale, buon appetito .
Buona może być np. Pasqua, lezione, visione, giornata, partita.
Buone będą za to feste i vacanze.
Jeśli to my słyszymy takie życzenia, kultura to cuś właśnie takie, co nakazuje nam odpowiedzieć: grazie, i jeśli to ma sens dodać: anche a te / anche a Lei (nigdy LUI!). Warto zapamiętać długą formę altrettanto, będącą odpowiednikiem naszego „nawzajem”.
Jeśli usłyszymy komplement, np. „ Ma quanto bella/o che sei”, wypada odpowiedzieć: Grazie, è/sei molto gentile. È molto gentile da parte tua/Sua.
Na grazie odpowiada się słowem prego, choć znajomy kursanta z grupy Fortunati mówił podobno w takich sytuacjach „Pedro”, co stało się szlagierem pobytu w Italii dla całej grupy. Po wyrażeniu prośby, zakończmy ją prostym per favore, per piacere, per cortesia.
Un caffè per favore może czasem pomóc nam w zaoszczędzeniu grosza, co ilustruje poniższy obrazek.
Grazie ma też wyraźniejszą formę grazie mille, którą moi kursanci poznają na jednej z pierwszych lekcji. Kiedyś tłumaczyłem pewnej nastolatce, że można tę formułę przetłumaczyć na „dziękuję po tysiąckroć”, skoro mówi się „dziękuję po stokroć”. – Nie mówi się tak – zareagowała natychmiast dziewczyna.
– Wiesz, jak się ma 15 lat to się w ogóle nie mówi dziękuję – odpowiedziałem celnie.
Scusa czy scusi? – zapytał mnie kiedyś znajomy. ScusA – AMICO/ ScuSI – SIgnore/a, przecież to banalny „patent” wymyślony na skrawku papieru przy lekcji w barze. Powiemy zatem scusami tanto , ale mi scusi tanto, bez wchodzenia już w meandry bardzo skomplikowanego trybu rozkazującego.
Warto pamiętać o mi dispiace (przykro mi), volentieri (chętnie), con piacere (z przyjemnością). È stato un piacere (to była dla mnie przyjemność).
Odmowę wypada poprzedzić słowem „purtroppo”(niestety), choć jedna z moich pierwszych kursantek wolała dłuższą formę „sfortunatamente”. Ta sama dziewczyna postawiła genialną tezę, że słowo „insegnante” pochodzi od angielskiego „insane”, bo nikt w pełni zdrowy na umyśle nie może uczyć innych!
Jeśli chcemy zbagatelizować naszą pomoc, odpowiadając na podziękowania, powinniśmy skorzystać z jednej z następujących form polskiego „nie ma za co”. Powiedzmy zatem: di niente, non c’è di che, figurati. Ta ostatnia nie jest bynajmniej komentarzem do naszej sylwetki, nie oznacza też „ty figurancie” jak zaproponowała ostatnio Agata z mej ambitnej grupy Friuli. W formie grzecznościowej powiemy „si figuri” (znowu to nieszczęsne imperativo).
No właśnie, a jak z przechodzeniem na ty? Po włosku mówimy: dare del tu a qualcuno / dare del lei a qualcuno. Jeśli chcemy, by ktoś używał naszego imienia, zachęcimy go słowami „ mi può / mi puoi dare del tu”.
Uprzejme zapytanie o taką zgodę zabrzmi natomiast „ Le posso dare del tu?”. Wcześniej, bo przy poznawaniu osób, wypada przynajmniej powiedzieć na koniec „piacere” (miło mi), choć kapitalnie jest zabłysnąć formą sono lieto/a di conoscerLa, jeśli przedstawia się nam osoba starsza i wyższa rangą.
Warto pamiętać o uprzejmych formach trybu przypuszczającego condizionale semplice, o których pisałem w jednym z poprzednich artykułów. Potrebbe chiudere la finestra? Le dispiacerebbe chiudere la finestra? – to dobre przykłady, a sarebbe così (talmente) gentile da chiuderla subito? – to przykład z gatunku palce lizać.
No to palce lizać i dbać o język.